GMFCS a chodzenie - co można przewidzieć?

16 wrz 2026

Sporo, ale nie wszystko. Poziom GMFCS pomaga oszacować, jak dziecko z mózgowym porażeniem dziecięcym (MPD) będzie się poruszać w wieku szkolnym: samo, z balkonikiem lub kulami, czy głównie na wózku. Nie mówi dokładnie, jak daleko, jak pewnie i jak szybko dziecko będzie chodzić. Nie mówi też, czego jeszcze się nauczy.

Im starsze dziecko, tym zwykle stabilniejsza ocena. U rocznego dziecka poziom to ocena wstępna. Poziom ustalony około 12. roku życia dostarcza przydatnych informacji o sposobie poruszania się we wczesnej dorosłości. [3] [6]

Niżej piszemy, co badania mówią o każdym poziomie, od kiedy można ufać ocenie i czego skala nie powie.

Czym jest GMFCS

GMFCS (System Klasyfikacji Funkcji Motoryki Dużej) to klasyfikacja o pięciu poziomach. Lekarz lub fizjoterapeuta opisuje nią, jak dziecko z MPD siada, wstaje i przemieszcza się. Liczy się to, co dziecko robi zwykle w domu, w szkole i na dworze, a nie to, co raz udało mu się na terapii. [1]

Poniższe nazwy podsumowują typowy sposób poruszania się po 6. urodzinach. Szczegółowe opisy różnią się zależnie od wieku: do 2 lat, 2-4, 4-6, 6-12 i 12-18 lat. [1]

Poziom I - chodzi bez ograniczeń.
Poziom II - chodzi z ograniczeniami.
Poziom III - chodzi z balkonikiem, kulami lub laską.
Poziom IV - porusza się samo, ale w ograniczonym zakresie; może jeździć wózkiem elektrycznym.
Poziom V - dorosły wozi je na wózku.

Poziom ustala się na podstawie aktualnego funkcjonowania dziecka i opisu właściwego dla jego wieku. Dopiero zestawienie tej oceny z badaniami rozwoju pomaga rozmawiać o przyszłości. Samo przypisanie trzylatkowi poziomu nie jest obietnicą konkretnego sposobu chodzenia w wieku szkolnym. [1] [2]

Dokładne opisy poziomów dla dzieci w wieku 6-12 lat znajdziesz w artykule Czy dziecko z MPD będzie chodzić? Tu piszemy o tym, co z poziomu wynika na przyszłość.

Co przewiduje każdy poziom

Łączymy tu opisy ze skali GMFCS [1] i badania, które śledziły dzieci przez lata. Jednym z nich jest kanadyjskie badanie Palisano i wsp. (2010). Rodzice 642 dzieci i młodych ludzi w wieku od 16 miesięcy do 21 lat co pół roku lub co rok opisywali, jak ich dziecko porusza się w domu, w szkole i na dworze. [2]

Podane niżej procenty z tego badania są oszacowaniami modelu. „Chodzenie” obejmowało także korzystanie z balkonika, kul lub podpieranie się o meble. Jazda wózkiem oznaczała samodzielne napędzanie wózka ręcznego albo sterowanie elektrycznym. Do osobnej kategorii zaliczono między innymi noszenie, wózek pchany przez dorosłego, kroki z jego pomocą i przemieszczanie się po podłodze. [2]

Poziom I - chodzi bez ograniczeń

Dziecko przed 2. urodzinami. Siada, siedzi z wolnymi rękami, raczkuje, wstaje przy meblach i chodzi, trzymając się ich. Według opisu poziomu I zwykle zaczyna chodzić bez sprzętu między 18. miesiącem a 2. urodzinami. [1]

Wiek szkolny. Chodzi wszędzie. Biega, skacze, wchodzi po schodach bez poręczy, choć wolniej i mniej pewnie niż rówieśnicy. [1] W badaniu Palisano trzylatki na poziomie I chodziły już w domu, w szkole i na dworze. [2]

Dorosłość. McCormick i wsp. (2007) porównali dokumentację 103 osób z MPD w wieku 17-38 lat (średnio 22 lata) z ich kartami z dzieciństwa. Dla osób, które około 12. roku życia chodziły bez sprzętu (poziom I lub II), autorzy podali 88% prawdopodobieństwa zachowania chodzenia bez sprzętu w dorosłości. To wspólny wynik dla poziomów I-II, a nie osobny wynik poziomu I ani prognoza na całe dorosłe życie. [3]

Poziom II - chodzi z ograniczeniami

Dziecko w wieku 2-4 lat. Siedzi, ale może tracić równowagę, gdy bawi się obiema rękami. Podciąga się do stania. Porusza się na czworakach, przy meblach albo z balkonikiem. [1]

Po 4. urodzinach łatwiej odróżnić poziom II od III. Dziecko na poziomie II potrafi chodzić bez balkonika i kul, choć może z nich korzystać w niektórych sytuacjach. Dziecko na poziomie III potrzebuje sprzętu do chodzenia w pomieszczeniach. To różnica w opisach poziomów, a nie termin, w którym każde dziecko ma opanować nową umiejętność. [1]

Wiek szkolny. Chodzi w większości miejsc. Trudność sprawiają mu długie trasy, nierówny teren, pochyłości, tłok i noszenie rzeczy. Na schodach trzyma się poręczy. Na dalsze wyjścia może brać wózek. [1]

Około 18. roku życia. W badaniu Palisano oszacowane prawdopodobieństwo chodzenia na dworze na poziomie II wynosiło 90%. Kategoria ta obejmowała chód ze sprzętem i bez niego. [2]

Poziom III - chodzi z balkonikiem lub kulami

Dziecko w wieku 2-4 lat. Siedzi na podłodze, często w pozycji „W”: pupa na ziemi, nogi zgięte i rozłożone na boki. Może potrzebować pomocy, żeby usiąść. Pełza lub raczkuje. Na krótkich odcinkach może chodzić z balkonikiem, gdy dorosły pomaga mu kierować i skręcać. [1]

Wiek szkolny. W większości pomieszczeń chodzi z balkonikiem lub kulami. Na dłuższe trasy jeździ wózkiem. [1]

Co mówią badania. Na tym poziomie sposób poruszania się szczególnie zależy od miejsca i wieku. W badaniu Palisano oszacowane prawdopodobieństwo chodzenia rosło od wieku 4 lat. Było największe [2]:

w szkole - w wieku 9 lat (68%),
na dworze - w wieku 11 lat (54%),
w domu - w wieku 14 lat (52%).

W wieku 18 lat wynosiło około 50% w każdym z trzech środowisk. [2]

Nastolatek na poziomie III może więc chodzić po szkole, a do sklepu jechać wózkiem. Nie musi to znaczyć, że coś stracił. Twórcy skali piszą, że na wybór wpływają odległość, teren, pogoda, pośpiech i zdanie rówieśników. [1]

Poziom IV - porusza się samo w ograniczonym zakresie

Dziecko w wieku 2-4 lat. Posadzone siedzi, ale podpiera się rękami, żeby nie stracić równowagi. Często potrzebuje specjalnego sprzętu do siedzenia i stania. Po pokoju przemieszcza się, turlając się, pełzając lub raczkując bez naprzemiennych ruchów nóg. W wieku 4-6 lat może przejść krótki odcinek z balkonikiem pod nadzorem dorosłego, ale ma trudność ze skręcaniem i utrzymaniem równowagi na nierównej powierzchni. [1]

Wiek szkolny. W większości miejsc porusza się z pomocą innej osoby lub wózkiem elektrycznym. W domu lub w szkole może chodzić w chodziku, który podtrzymuje tułów i miednicę, gdy ktoś je w nim ustawi. [1]

Co mówią badania. W badaniu Palisano z wiekiem rosła szansa samodzielnej jazdy wózkiem. [2] W szwedzkim rejestrze obejmującym 6647 osób (Noten i wsp., 2024) na poziomach IV i V najczęściej potrzebna była pomoc drugiej osoby w przemieszczaniu się. [4] Nastolatek na poziomie IV może obciążyć nogi, żeby pomóc przy przesiadaniu. [1] W naszej pracy dbamy o tę umiejętność, jeśli pozwalają na to możliwości i stan zdrowia dziecka.

Poziom V - dorosły wozi dziecko na wózku

Dziecko przed 2. urodzinami. Z trudem utrzymuje głowę i tułów, gdy leży na brzuchu i gdy siedzi. Potrzebuje pomocy, żeby się przeturlać. [1]

Co mówią badania. Twórcy skali piszą wprost: szansa, że dziecko na poziomie V zacznie chodzić, jest bardzo mała. [1] W badaniu Palisano dzieci na tym poziomie prawie zawsze wozili dorośli, a tylko nieliczne jeździły same. [2] W modelu opartym na szwedzkim rejestrze prawdopodobieństwo samodzielnej jazdy wózkiem poza domem na poziomie V rosło z około 7% w wieku 4 lat do około 20% w wieku 32 lat. [4] Część dzieci uczy się sterować wózkiem elektrycznym, gdy ma dobrze dobrane siedzisko i sterowanie. [1]

Od kiedy można ufać poziomowi

U bardzo małego dziecka ocena jest wstępna. Wood i Rosenbaum (2000) przeanalizowali dokumentację 85 dzieci obserwowanych od wieku 2 lat lub wcześniej do co najmniej 12 lat. Wśród dzieci, którym poziom ustalony w wieku 1-2 lat zapowiadał chodzenie, prognoza sprawdziła się u 74%. Wśród dzieci, którym zapowiadał brak chodzenia, sprawdziła się u 90%. Wyniki odnoszą się do chodzenia w wieku 12 lat w tej grupie. [5]

W innym badaniu (Gorter i wsp., 2009) oceniono 77 dzieci początkowo w średnim wieku około 19 miesięcy. Poziom zmienił się u 42% z nich, gdy terapeuci ocenili je ponownie w wieku 2-4 lat. Autorzy radzą powtarzać ocenę po 2. urodzinach. [6]

W wieku 2-4 lat ocena jest coraz pewniejsza, ale wciąż może się zmienić. Palisano i wsp. (2018) porównali oceny na początku badania, po roku i po dwóch latach. W analizie dzieci ocenionych trzykrotnie poziom pozostał taki sam przez cały ten okres u około 58% dzieci początkowo młodszych niż 4 lata i u około 72% dzieci początkowo w wieku co najmniej 4 lat. Warto więc wracać do oceny także po 2. urodzinach. [7]

Około 12. roku życia poziom pomaga przewidzieć wczesną dorosłość. W badaniu McCormick autorzy podali 88% prawdopodobieństwa zachowania chodzenia bez sprzętu na poziomach I-II oraz 96% prawdopodobieństwa dalszego korzystania głównie z wózka na poziomach IV-V. Badani jako dorośli mieli średnio 22 lata. [3]

Jak wiek wpływa na interpretację poziomu GMFCS
Wiek dziecka	Co mówi poziom GMFCS
Do 2 lat	Ocena wstępna. Warto ją powtórzyć po 2. urodzinach.
2-4 lata	Coraz stabilniejsza, ale u części dzieci poziom jeszcze się zmienia.
4-12 lat	Zwykle bardziej stabilna. Wyraźniejsza staje się różnica między poziomem II a III.
Około 12 lat	Pomaga przewidzieć sposób poruszania się we wczesnej dorosłości.

Zmiana poziomu nie zawsze znaczy, że dziecko coś zyskało lub straciło. Może też wynikać z tego, że z wiekiem mamy więcej informacji o jego codziennym funkcjonowaniu. [6] [7]

Kiedy postępy zwalniają

Rosenbaum i wsp. (2002) wielokrotnie oceniali 657 kanadyjskich dzieci z MPD, które na początku badania miały 1-13 lat. Analizowali wynik GMFM-66 - testu 66 zadań ruchowych, od kontroli głowy po schodzenie ze schodów, z wynikiem od 0 do 100. Dla każdego poziomu GMFCS badacze wyznaczyli osobną krzywą rozwoju i oszacowali średni limit wyniku w tym modelu. [8]

Oszacowania modelu Rosenbauma i wsp. (2002)
Poziom GMFCS	Średni limit GMFM-66*	Wiek osiągnięcia 90% limitu*
I	88	4,8 roku
II	68	4,4 roku
III	54	3,7 roku
IV	40	3,5 roku
V	22	2,7 roku

Są to średnie oszacowania modelu dla grup, z wynikami GMFM-66 zaokrąglonymi do pełnych punktów. „Limit” opisuje przebieg krzywej w tym badaniu. Nie jest indywidualnym pułapem możliwości dziecka ani terminem zakończenia terapii. 90% dotyczy przewidywanego wyniku, a nie 90% pełnej sprawności. Źródło: Rosenbaum i wsp., 2002. [8]

Co z tego wynika?

Przy większych ograniczeniach ruchowych średnia krzywa wcześniej się wypłaszczała. W tym modelu średni wiek osiągnięcia 90% przewidywanego limitu wynosił 2,7 roku na poziomie V i 4,8 roku na poziomie I. [8] Wczesne lata są ważnym okresem uczenia się ruchu. O rozpoczęciu terapii piszemy w artykule Kiedy udać się z dzieckiem na rehabilitację?

Średnia nie opisuje jednego dziecka. Na poziomie II model przewidywał dla środkowych 50% dzieci limity wyniku od około 60 do 76 punktów. [8] Norweskie badanie 1206 dzieci dało podobne krzywe. Średnie wyniki na poziomach I-IV rosły do około 7. roku życia, a później krzywe się wypłaszczały. Na poziomie V zmieniały się niewiele. To również opis grup, a nie granica rozwoju każdego dziecka. [9]

Na poziomach III-V trzeba pilnować tego, co dziecko już umie. Hanna i wsp. (2009) obserwowali kanadyjską grupę do wieku 21 lat. Nie stwierdzili średniego spadku na poziomach I i II. Na poziomach III, IV i V model wskazywał szczyt średniego wyniku około wieku 7-8 lat, a następnie spadek w kierunku dorosłości: odpowiednio o około 4,7, 7,8 i 6,4 punktu GMFM-66 między szczytem a limitem modelu. To nie jest nieunikniony spadek u każdego dziecka. [10] Norweskie badanie dzieci do wieku około 17 lat nie wykazało podobnej tendencji spadkowej na poziomach IV i V. [9]

Wynik testu nie opisuje wszystkiego, co dziecko może zyskać. Wypłaszczenie krzywej nie oznacza, że trzeba przestać pracować nad codziennymi czynnościami. Zależnie od możliwości dziecka celem może być sprawniejsze wstawanie, przesiadanie się albo pokonywanie schodów. Trening konkretnych zadań i celów funkcjonalnych ma podstawy w badaniach. [11]

Nastolatki i dorośli

Day i wsp. (2007) przeanalizowali dane 7550 dzieci z MPD z Kalifornii, w średnim wieku około 10 lat, które na początku potrafiły chodzić w różnym zakresie. Oszacowali prawdopodobieństwo zmiany chodzenia w ciągu kolejnych 15 lat [12]:

dzieci, które chodziły i wchodziły po schodach bez trudu, miały 23% szans, że zaczną potrzebować poręczy lub będą radzić sobie gorzej;
dzieci, które chodziły z trudem, ale bez wózka, miały 33% szans, że będą chodzić lepiej, i 11%, że przestaną chodzić;
dzieci, które chodziły niepewnie lub ze sprzętem i jednocześnie korzystały z wózka, miały 34% ryzyka utraty chodzenia.

W osobnej grupie 5721 dorosłych, w średnim wieku około 25 lat, prawdopodobieństwo utrzymania dobrego chodzenia i pokonywania schodów bez poręczy przez kolejne 15 lat wynosiło 76% u osób z taką sprawnością na początku. Przejście do lepszej kategorii chodzenia po 25. roku życia było w tym badaniu mało prawdopodobne. Nie oznacza to, że dorosły nie może poprawić komfortu lub sposobu wykonywania codziennych czynności. [12]

W okresie dojrzewania warto więc częściej sprawdzać, jak nastolatek się porusza, i szybko reagować na ból, zmęczenie i nowe trudności. U dorosłych cele bywają inne: zachować to, co jest, pewniej wstawać, dalej chodzić bez bólu. Z dorosłymi z MPD pracujemy w naszej placówce i w domu pacjenta.

Czego GMFCS nie przewidzi

Dokładnej jakości chodu. Klasyfikacja opisuje codzienne funkcjonowanie i potrzebę pomocy. Nie zastępuje analizy ustawienia stóp, tułowia czy sposobu wykonywania ruchu. [1]
Dokładnego dystansu i czasu. Długość trasy ma znaczenie w opisach poziomów, ale GMFCS nie podaje wyniku w metrach ani minutach. Na tym samym poziomie możliwości dzieci mogą się różnić. [1]
Co wybierze w danym miejscu. To samo dziecko może chodzić w domu, a w centrum handlowym jechać wózkiem. [2]
Co potrafią ręce. Do tego służy skala MACS. [7]
Przyszłości Twojego dziecka. Liczby opisują grupy. Twoje dziecko może radzić sobie lepiej lub gorzej niż średnia dla jego poziomu. [8]

Poziom mówi raczej, czego się spodziewać, niż co da się zmienić. Dziecko na poziomie III, które z balkonikiem przejdzie 10 metrów, i dziecko, które przejdzie 200, żyją na co dzień zupełnie inaczej, choć oboje mają ten sam poziom.

GMFCS a biodra

Poziom GMFCS wiąże się także z ryzykiem przemieszczenia biodra. Soo i wsp. (2006) przeanalizowali dane 323 dzieci z australijskiego rejestru MPD, obserwowanych średnio przez prawie 12 lat. U 35% stwierdzono przemieszczenie biodra, zdefiniowane jako wskaźnik migracji głowy kości udowej powyżej 30% na RTG miednicy. Nie oznacza to wyłącznie pełnego zwichnięcia. W tej grupie wynik ten dotyczył 0% dzieci na poziomie I i 90% na poziomie V. [13]

Zapytaj lekarza prowadzącego o plan kontroli bioder. Nadzór dotyczy także dzieci chodzących i obejmuje badanie kliniczne oraz RTG wykonywane z częstotliwością zależną od wieku, poziomu GMFCS i wcześniejszych wyników. Na poziomach III-V zwykle wymaga większej uwagi. [14] W Neuroneo prosimy o udostępnienie wyników terapeucie, żeby uwzględnić je podczas doboru pozycji i zadań.

Jakie cele stawiać na każdym poziomie

Na każdym poziomie cele dopasowujemy do możliwości dziecka i potrzeb rodziny. W naszej pracy mogą to być na przykład:

Poziomy I-II: szybszy i pewniejszy chód, bezpieczne schody z potrzebnym podparciem, trawa i krawężniki, dostosowany sport, dłuższe trasy z mniejszym zmęczeniem. Bieganie, skakanie i schody bez poręczy dobieramy do możliwości dziecka; nie są uniwersalnym celem na poziomie II.
Poziom III: wstawanie z krzesła i z podłogi, dłuższe trasy z balkonikiem lub kulami, bezpieczne przesiadanie się, utrzymanie chodzenia w okresie dojrzewania.
Poziom IV: pewne siedzenie, stanie przy przesiadaniu, kroki w chodziku z podparciem, samodzielna jazda wózkiem.
Poziom V: wygodne i bezpieczne ułożenie, lepsze trzymanie głowy, udział dziecka w przesiadaniu, a gdy to możliwe - sterowanie wózkiem elektrycznym.

W Neuroneo nie pracujemy tylko z mięśniami i stawami. Pracujemy też z tym, co ruchem steruje, czyli z mózgiem. Ćwiczymy konkretne czynności i ich składowe, wiele razy, w zadaniach, które dziecko chce wykonać. Więcej o tym, co pomaga, piszemy w artykule Czy dziecko z MPD będzie chodzić? Jeśli chcecie zebrać dużo pracy w krótkim czasie, sprawdźcie turnus rehabilitacyjny.

Najczęstsze pytania

Czy terapia zmieni poziom GMFCS? Poziomy są stosunkowo stabilne, szczególnie u starszych dzieci, ale mogą się zmieniać. Sama zmiana klasyfikacji nie dowodzi skuteczności albo nieskuteczności terapii. [1] [7] Na tym samym poziomie zostaje dużo miejsca na zmianę: dłuższy dystans, pewniejsze wstawanie, więcej samodzielności.

Kto ustala poziom GMFCS? Lekarz lub fizjoterapeuta, który zajmuje się dziećmi z MPD, korzystając także z informacji od rodziców. Według CanChild specjalista znający dziecko może ustalić poziom w mniej niż 5 minut. Jeśli musi dopiero poznać jego sposób poruszania się, zwykle potrzebuje około 15-20 minut. GMFCS jest klasyfikacją, a GMFM osobnym testem oceniającym wykonywanie zadań ruchowych. [1] [8]

Moje dziecko ma poziom III. Czy przestanie chodzić jako nastolatek? Nie musi. W modelu Palisano prawdopodobieństwo chodzenia u 18-latka na poziomie III wynosiło około 50% w każdym z trzech środowisk: w domu, szkole i na dworze. Nie oznacza to, że ta sama połowa badanych chodziła we wszystkich tych miejscach. [2] W badaniu Hanny średnia krzywa wyniku GMFM-66 na poziomie III zaczynała spadać po szczycie w wieku około 8 lat. [10] W naszej pracy w tych latach zwracamy szczególną uwagę na sposób poruszania się, ból, zmęczenie i utrzymanie potrzebnych dziecku umiejętności.

Czy dziecko na poziomie IV może chodzić? Niektóre dzieci z poziomu IV są w stanie przejść krótkie odcinki z pomocą dorosłego lub w chodziku, który podtrzymuje tułów. Na co dzień poruszają się głównie na wózku. [1]

Czy poziom ustalony u rocznego dziecka jest ostateczny? Nie. W badaniu Gorter i wsp. dzieci oceniano początkowo w średnim wieku około 19 miesięcy. Poziom zmienił się u ponad 4 na 10 z nich podczas ponownej oceny w wieku 2-4 lat. [6]

Jak ocenimy Twoje dziecko w Neuroneo

Poziom GMFCS to dopiero początek. Do planu terapii potrzebujemy więcej: jak dziecko zmienia pozycję, jak przenosi ciężar, co je męczy, co je ciekawi i dokąd chce dotrzeć.

Na konsultacji rozmawiamy o rozwoju dziecka, dotychczasowym leczeniu i sprzęcie. Potem przez 50 minut obserwujemy, jak dziecko się porusza. Jeśli ma już ustalony poziom GMFCS, powiedz nam o tym. Sprawdzimy, czy opis nadal pasuje do tego, co dziecko robi na co dzień. Plan terapii dostajesz na piśmie.

Jak się przygotować, piszemy w artykule Jak przygotować się do pierwszej wizyty u fizjoterapeuty neurologicznego?

Terapia w placówce - Warszawa, Żoliborz

konsultacja - 320 zł (wywiad, 50 minut oceny, plan terapii na piśmie),
kolejne wizyty - 240 zł za 50 minut,
turnus - 2400 zł, 5 dni po 1 godzinie 50 minut dziennie,
pisemna opinia fizjoterapeutyczna - 170 zł.

Zobacz terapię dzieci z MPD →

Terapia w domu - Warszawa

pierwsza wizyta - 340 zł za 50 minut,
kolejne wizyty - 290 zł za 50 minut,
dłuższa wizyta (2 × 50 minut) - 530 zł.

Dobry wybór, gdy dojazd z dzieckiem jest trudny albo chcecie ćwiczyć tam, gdzie dziecko żyje na co dzień.

Zobacz rehabilitację dzieci z MPD w domu →

Nie wiesz, od czego zacząć? Zadzwoń. Powiedz, ile lat ma dziecko, jaki ma poziom GMFCS (jeśli go znasz) i jak dziś się porusza. Pomożemy wybrać.

Zadzwoń: 799 279 393 →

Neuroneo - Centrum Rehabilitacji Neurologicznej
ul. Gwiaździsta 5B, 01-651 Warszawa (Żoliborz)
Kontakt · Cennik · Oferta dla dzieci

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje badania ani konsultacji. Plan terapii ustalamy zawsze po ocenie konkretnego dziecka.