Czy dziecko z MPD może nauczyć się nowych umiejętności ruchowych?

21 wrz 2026

Tak. Dzieci z mózgowym porażeniem dziecięcym mogą uczyć się nowych umiejętności ruchowych - także po piątych i po dziesiątych urodzinach, także wtedy, gdy poruszają się na wózku.

Badania opisane poniżej pokazują postępy także u dzieci w wieku szkolnym. O tym, czego dziecko się nauczy, współdecydują jego możliwości, stan zdrowia oraz sposób ćwiczenia. Ważne są konkretny cel funkcjonalny i aktywne próby wykonania zadania. [4] [8]

Co znaczy „nauczyć się” nowej umiejętności

Warto rozdzielić dwie rzeczy.

Pierwsza to konkretna umiejętność: usiąść na krześle przy stole, napić się z kubka, wstać z podłogi, przejść z pokoju do kuchni, zdjąć kurtkę, wejść po schodach przy poręczy.

Druga to szerszy obraz funkcjonowania ruchowego. GMFCS klasyfikuje sposób codziennego poruszania się na pięciu poziomach. GMFM jest natomiast testem, który pozwala mierzyć zmiany w wykonywaniu zadań ruchowych. To dwa różne narzędzia. [10] [11]

Dziecko może nauczyć się wielu nowych rzeczy i nadal zostać na tym samym poziomie GMFCS. To nie porażka terapii. Poziom opisuje sposób poruszania się w codziennym życiu, a nie każdą pojedynczą umiejętność. [10] Dlatego w naszej pracy obok wyników testów pytamy: „co dziecko ma robić bardziej samodzielnie za pół roku?”.

Więcej o tych różnicach piszemy w artykule GMFCS a chodzenie - co można przewidzieć?, a o samym chodzeniu w tekście Czy dziecko z MPD będzie chodzić?

Czy mózg dziecka z MPD potrafi się uczyć

Uszkodzenie mózgu nie musi oznaczać utraty zdolności uczenia się ruchu.

Badacze sprawdzili to w zadaniu ruchowym u dzieci z jednostronnym MPD. Zdolność uczenia się nieświadomego - bez świadomego poznawania zasad ruchu - wydawała się zachowana zarówno przy lewo-, jak i prawostronnym porażeniu. Słabiej wypadało uczenie się świadome u dzieci z porażeniem prawostronnym, gdy miały same odkryć zasadę zadania. Autorzy wskazują na wartość uczenia nieświadomego, a przy uczeniu świadomym zalecają pojedyncze instrukcje słowne. Wynik dotyczy badanego zadania i grupy dzieci. [1]

Pomaga też informacja zwrotna. Przegląd 12 badań wskazuje, że dzieci z MPD zwykle korzystają z informacji o wykonaniu ruchu, podanej w trakcie zadania lub po nim. Badania były jednak zbyt różnorodne, aby ustalić jedną najlepszą formę takiej informacji. [2]

Słowne wskazówki mogą pomagać, ale podstawą terapii nastawionej na nową umiejętność jest aktywne wykonywanie zadania przez dziecko. [4]

Ile potrzeba powtórzeń

Nie ma jednej liczby powtórzeń właściwej dla każdego dziecka i każdej umiejętności. Część badań opisuje dawkę ćwiczeń w godzinach.

W przeglądzie badań nad treningiem kończyny górnej autorzy oszacowali, że osiąganie indywidualnych celów wymagało przekroczenia około 14-25 godzin praktyki ukierunkowanej na te cele, a poprawa ogólnej funkcji ręki u dzieci z jednostronnym MPD - około 30-40 godzin. Uwzględniano pracę z terapeutą i ćwiczenia w domu. To oszacowania z badań grup dzieci, a nie gwarancja osiągnięcia celu po określonej liczbie wizyt. [3]

Tych liczb nie można przenieść wprost na naukę chodzenia, siadania czy przesiadania się. W przeglądzie z 2024 roku, obejmującym 46 badań z randomizacją nad intensywnym treningiem mobilności, nie udało się ustalić minimalnej skutecznej dawki ze względu na duże różnice między badaniami. [7]

Jedna 50-minutowa wizyta tygodniowo daje około 43 godzin rocznie, jeśli odbywa się przez wszystkie 52 tygodnie. Jeśli chcesz szybciej osiągnąć swój cel, warto pomyśleć o intensyfikacji rehabilitacji. Częstotliwość zawsze dobieramy do pacjenta i możliwości rodziny.

Jak często ćwiczyć

Dwie analizy tej samej grupy z norweskiego rejestru MPD pokazują związek między częstotliwością fizjoterapii a postępem ruchowym.

W obserwacji 442 dzieci w wieku 2-12 lat, trwającej średnio 2,9 roku, intensywna fizjoterapia - co najmniej 3 sesje w tygodniu lub udział w programie intensywnym - była jedynym spośród analizowanych czynników terapeutycznych związanym z lepszym postępem ruchowym. [5]

W drugiej analizie przy fizjoterapii 1-2 razy w tygodniu zmiana pozycji dziecka na siatkach centylowych GMFM-66 była średnio o 4,2 punktu centylowego większa, a przy fizjoterapii częściej niż 2 razy w tygodniu - o 7,1 punktu centylowego większa niż przy rzadszych wizytach. To różnice w centylach, a nie punkty samego testu GMFM ani procent odzyskanej sprawności. [6]

Były to badania obserwacyjne. Pokazują związek, ale nie dowodzą, że samo zwiększenie liczby wizyt spowoduje określoną poprawę u każdego dziecka. [5] [6]

Jeśli szukasz dla swojego dziecka intensywniejszej formy terapii, przeczytaj o turnusie rehabilitacyjnym. Jego cele ustalamy indywidualnie.

Czego uczą się dzieci, które nie chodzą

To pytanie wraca najczęściej przy poziomach GMFCS III-V.

W wieloośrodkowym badaniu z losowym przydziałem wzięło udział 90 dzieci z obustronnym MPD, w wieku 6-16 lat (średnio 10,4 roku), na poziomach GMFCS II, III i IV. Dzieci z grupy badanej przeszły dwutygodniowy intensywny program (65 godzin). Poprawiły się: sprawność rąk, poruszanie się, samoobsługa i wykonanie celów wybranych przez rodzinę. Ogólny wynik motoryki dużej nie poprawił się bardziej niż przy zwykłej opiece. Efekty utrzymały się po 26 tygodniach. [8]

To wynik uczciwy i pouczający. Dzieci nauczyły się rzeczy, które ćwiczyły i które były dla nich ważne. W zakresie skali oceniającej dużą motorykę, czyli sposób codziennego poruszania się, pozostały na tym samym poziomie.

Dlatego u dziecka, które nie chodzi, celem bywa: pewny siad bez podparcia, przesiadka z wózka na kanapę, utrzymanie kubka bez rozlewania, udział w ubieraniu się. Każda z tych rzeczy znacząco zmienia codzienność dziecka i rodziny, mimo że wynik motoryki dużej nie ulega zmianie.

Co pomaga, a co pomaga mniej

Co pomaga

Wytyczne dotyczące poprawy funkcjonowania zalecają wybór celów wspólnie z dzieckiem i rodziną oraz ćwiczenie całych zadań w warunkach codziennego życia. [4] W praktyce stosujemy kilka zasad:

Ćwicz to, czego dziecko ma się nauczyć. Wstawania uczy się przez próby wstawania, z pomocą dobraną do potrzeb. Jeśli najpierw ćwiczymy elementy ruchu, łączymy je później w całą czynność.
Ćwicz tam, gdzie umiejętność będzie potrzebna - przy swoim łóżku, stole, na swoich schodach.
Daj powód. Dla dziecka ważniejsze od „stabilnego siadu” może być sięgnięcie po klocek i zobaczenie, co robi brat.
Wracaj do zadania regularnie, w krótkich próbach podczas terapii i w naturalnych chwilach dnia, z czasem na odpoczynek.
Dobierz trudność. Zadanie powinno zachęcać do aktywnej próby i dawać dziecku szansę powodzenia.

Co pomaga mniej

Metaanaliza terapii neurorozwojowej (NDT) nie wykazała jej przewagi nad kontrolą w poprawie funkcji ruchowych. Podejścia oparte na aktywnym działaniu wypadły lepiej niż NDT, a większa dawka NDT nie przyniosła przewagi nad mniejszą. Autorzy zwracali też uwagę na różnice między badaniami. [9]

Samo bierne rozciąganie, układanie w pozycjach czy prowadzenie ruchu rękami terapeuty nie zastępuje aktywnego ćwiczenia umiejętności. Przy nauce nowego zadania potrzebne są własne próby dziecka, z takim wsparciem, jakiego wymaga. [4]

Czy starsze dziecko jeszcze się nauczy

Tak, także starsze dzieci mogą osiągać nowe cele. W opisanym wyżej badaniu dzieci niechodzących uczestnicy mieli średnio około 10 lat, a najstarsi 16 lat. [8]

Rodzice słyszą czasem, że „okno się zamknęło” albo że „dalej będzie już tylko podtrzymanie umiejętności”. Sam wiek nie jest jednak powodem, aby rezygnować z oceny możliwości dalszej nauki. O zgłaszaniu niepokojących objawów we wczesnym rozwoju piszemy w artykule Kiedy udać się z dzieckiem na rehabilitację?.

W naszej pracy wraz z wiekiem zmienia się często lista celów: zamiast pierwszych kroków pojawia się przejście dłuższego odcinka, wejście do autobusu, samodzielne jedzenie czy większy udział w przesiadaniu się. Nad codziennymi umiejętnościami pracujemy również z dorosłymi - zobacz rehabilitację dorosłych z MPD.

U starszych dzieci i u dorosłych należy też pamiętać o regularnych kontrolach ortopedycznych. W norweskim rejestrze przykurcze w stawie skokowym wiązały się z gorszym postępem ruchowym w kolejnych latach. [5] Nowa umiejętność potrzebuje zakresu ruchu, w którym da się ją wykonać.

Jak to sprawdzić u swojego dziecka

Na początek proponujemy trzy kroki:

Wybierz jeden cel. Konkretny, mierzalny, ważny dla Was i uzgodniony z terapeutą. Na przykład: „wejdzie po trzech schodach do domu, trzymając się poręczy”, zamiast ogólnego „lepsze chodzenie”.
Nagraj film. Krótki, pokazujący bezpieczną próbę wykonania zadania. Umówcie termin ponownej oceny, na przykład za sześć tygodni. Nagranie z tej samej strony i odległości, przy podobnym wsparciu, może pomóc porównać próby z terapeutą. Termin oceny nie jest obietnicą osiągnięcia celu.
Sprawdź okazje do ćwiczenia. Ile razy w ciągu dnia dziecko rzeczywiście próbuje wykonać wybraną czynność? Ustalcie z terapeutą, jak włączyć ją w codzienne sytuacje i ile prób jest odpowiednie. Nie ma jednej obowiązkowej liczby powtórzeń dla wszystkich dzieci.

Jak pracujemy w Neuroneo

Pierwsza wizyta służy ocenie. Pytamy o historię dziecka, rodzaj MPD, leczenie i dotychczasową terapię. Potem patrzymy, jak dziecko zmienia pozycję, jak przenosi ciężar ciała, co je ciekawi i co je blokuje. Pytamy, co jest ważne dla Was. Na tej podstawie ustalamy cele i piszemy plan terapii, tak aby jak najlepiej poprawić Waszą codzienność.

Jak się przygotować, opisujemy w artykule Jak przygotować się do pierwszej wizyty u fizjoterapeuty neurologicznego?

Terapia w placówce - Warszawa, Żoliborz

konsultacja - 320 zł (wywiad, ocena, plan terapii na piśmie),
kolejne wizyty - 240 zł za 50 minut,
turnus - 2400 zł, 5 dni po 1 godzinie 50 minut dziennie.

Zobacz terapię dzieci z MPD →

Terapia w domu - Warszawa

pierwsza wizyta - 340 zł za 50 minut,
kolejne wizyty - 290 zł za 50 minut,
dłuższa wizyta (2 × 50 minut) - 530 zł.

Rehabilitacja w domu to dobre rozwiązanie, gdy dojazd z dzieckiem męczy albo gdy chcemy ćwiczyć dokładnie w tym środowisku, w którym umiejętność będzie potrzebna.

Zobacz rehabilitację dzieci z MPD w domu →

Nie wiesz, od czego zacząć? Zadzwoń i powiedz, ile lat ma dziecko, jak się teraz porusza i czego chcecie się nauczyć. Pomożemy wybrać formę terapii.

Zadzwoń: 799 279 393 →

Neuroneo - Centrum Rehabilitacji Neurologicznej
ul. Gwiaździsta 5B, 01-651 Warszawa (Żoliborz)
Kontakt · Cennik · Oferta dla dzieci