Odpowiedź jest prostsza, niż się wydaje: sam kalendarz o niczym nie przesądza. O tym, czy warto dalej pracować, decyduje stan konkretnej osoby i to, co chce robić w swoim codziennym życiu. Tego nie da się ocenić na odległość - trzeba zobaczyć pacjenta.
Poniżej wyjaśniamy, co naprawdę może się jeszcze zmienić, a czego rehabilitacja nie cofnie. Bez obiecywania cudów.
Skąd bierze się przekonanie, że „już za późno”
W pierwszych tygodniach i miesiącach po udarze poprawa bywa szybka. Mózg sam odzyskuje część funkcji, a kolejne tygodnie mogą przynosić widoczne zmiany. Później to tempo wyraźnie zwalnia. Wiele osób odbiera to jako koniec - skoro nic się już nie dzieje samo, to znaczy, że nic się nie da.
To pomylenie dwóch rzeczy. Z czasem samoistna poprawa zwykle zwalnia. Uczenie się nowych czynności może być możliwe także po latach. [1]
Co może się zmienić nawet po kilku latach
Mózg uczy się przez całe życie
Uszkodzonej tkanki nie da się odbudować. Ale mózg potrafi przez lata uczyć się nowych sposobów wykonywania konkretnych zadań. Fachowo nazywa się to neuroplastycznością. W praktyce oznacza to tyle, że jeśli ktoś ćwiczy wstawanie z fotela w przemyślany sposób i odpowiednio często, może wstawać lepiej - również pięć lat po udarze. [1] [2]
Uczenie się wymaga jednak powtarzania i konkretnego celu. Sama obecność na sali rehabilitacyjnej nie wystarczy.
Nikt wcześniej nie pracował nad tym, co jest najważniejsze
To bardzo częsta sytuacja. Pacjent przez lata robił ogólne ćwiczenia - na siłę, na zakres ruchu, na rozciąganie. A największym problemem w domu jest wejście do wanny, przesiadanie się na wózek albo ubranie koszuli.
Jeśli nikt nigdy nie pracował wprost nad tą jedną czynnością, to nie znaczy, że jest ona niemożliwa. Znaczy, że nie była ćwiczona.
Przez lata dołożyły się nowe problemy
Po kilku latach od udaru na stan pacjenta wpływa nie tylko sam udar. Dochodzą rzeczy, które narosły później:
- przykurcze i sztywność w mało ruchomych stawach,
- osłabienie mięśni, które prawie nie pracują,
- ból barku po niedowładnej stronie,
- strach przed upadkiem, przez który ktoś przestaje chodzić po mieszkaniu,
- nawyki ruchowe, które kiedyś pomagały, a teraz przeszkadzają,
- gorsza kondycja i szybkie męczenie się.
To są rzeczy, nad którymi da się pracować niezależnie od tego, ile czasu minęło. Czasem właśnie one, a nie sam udar, najbardziej ograniczają samodzielność. [2] [3]
Czego rehabilitacja nie zrobi
Uczciwie: terapia nie cofnie udaru i nie naprawi uszkodzonego fragmentu mózgu.
Im większe uszkodzenie i im dłużej dana funkcja w ogóle nie działa, tym mniejsze szanse na jej odzyskanie. Ręka, która od lat nie wykonuje żadnego ruchu, raczej nie stanie się w pełni sprawna. Osoba, która nigdy nie wróciła do chodzenia, nie zawsze będzie chodzić.
To nie powód, żeby rezygnować - to powód, żeby dobrze ustawić cel. Bezpieczniejsze przesiadanie się z łóżka na wózek zmienia codzienność całej rodziny, nawet jeśli brzmi skromniej niż „powrót do chodzenia”.
Jak ocenić, czy w Twoim przypadku warto
Zanim ktokolwiek odpowie „tak” albo „nie”, warto przejść przez kilka pytań:
- Czy jest czynność, której brak najbardziej przeszkadza? Wstawanie, toaleta, schody, jedzenie, ubieranie się.
- Czy ktoś kiedykolwiek pracował wprost nad tą czynnością? Czy były to tylko ogólne ćwiczenia?
- Czy coś pogorszyło się w ostatnim roku? Mniej chodzenia, więcej pomocy, nowy ból.
- Czy pacjent chce ćwiczyć? Bez tego nawet najlepszy plan nie zadziała.
- Ile pomocy potrzebuje dziś, a ile potrzebował dwa lata temu?
Jeśli przy którymś punkcie zapaliła się lampka, ocena u fizjoterapeuty neurologicznego ma sens. Jedna wizyta da odpowiedź, której nie da żadne szukanie w internecie.
Kiedy nie dzwonić do fizjoterapeuty, tylko po pogotowie
Jeśli pogorszenie przyszło nagle - w ciągu godzin lub jednego dnia - i pojawił się nowy niedowład, opadnięcie kącika ust, kłopot z mową albo widzeniem, to nie jest sprawa dla rehabilitacji. Dzwoń na 112 lub 999. To mogą być objawy kolejnego udaru, a wtedy liczy się każda minuta. [4]
W tym artykule mówimy o rehabilitacji przewlekłych następstw udaru. Sama rehabilitacja może jednak zaczynać się już wcześnie po udarze, gdy pozwala na to stan pacjenta. [2]
Realne cele u osoby kilka lat po udarze
U naszych pacjentów po latach od udaru pracujemy zwykle nad:
- pewniejszym siedzeniem i lepszą równowagą,
- obracaniem się w łóżku i przechodzeniem do siadu,
- wstawaniem z fotela i z łóżka,
- przesiadaniem się między łóżkiem, krzesłem a wózkiem,
- bezpieczniejszym poruszaniem się po własnym mieszkaniu,
- lepszym sposobem chodzenia,
- używaniem ręki przy konkretnych czynnościach, na przykład przy ubieraniu się,
- pokazaniem rodzinie, jak pomagać, żeby nie wyręczać.
Zakres zawsze zależy od stanu konkretnej osoby. Pełną listę tego, nad czym pracujemy, znajdziesz na stronie rehabilitacji po udarze na Żoliborzu.
Jak wygląda pierwsza wizyta w Neuroneo
Nie zaczynamy od ćwiczeń. Zaczynamy od oceny.
Rozmawiamy o przebytym udarze, leczeniu i dotychczasowej rehabilitacji. Sprawdzamy, jak pacjent zmienia pozycję, jak wstaje, jak się przemieszcza, jak wygląda równowaga, z czym radzi sobie sam, a przy czym potrzebuje pomocy. Pytamy też, co dla pacjenta i rodziny byłoby najważniejsze.
Dopiero na tej podstawie mówimy, czy widzimy pole do pracy i nad czym konkretnie. Jeśli uznamy, że szanse na poprawę są niewielkie - powiemy to wprost.
Konsultacja kosztuje 320 zł. Obejmuje analizę dokumentacji, 50 minut oceny i plan terapii na piśmie.
Więcej o tym, jak przygotować się do takiej wizyty, piszemy w artykule Jak przygotować się do pierwszej wizyty u fizjoterapeuty neurologicznego.
Terapia w gabinecie czy w domu
Obie formy mają sens, ale odpowiadają na inne potrzeby.
Gabinet na Żoliborzu sprawdza się, gdy pacjent może regularnie dojechać. Mamy tam warunki i sprzęt, których w mieszkaniu nie ma. Zobacz szczegóły terapii w placówce →
Wizyta domowa jest lepsza, gdy transport jest dużym obciążeniem albo gdy chcemy pracować dokładnie nad tym progiem, tą łazienką i tym łóżkiem. Zobacz rehabilitację po udarze w domu →
Część pacjentów łączy jedno z drugim.
Ceny
W placówce na Żoliborzu:
- konsultacja (pierwsza wizyta) - 320 zł
- terapia indywidualna, 50 minut - 240 zł
- intensywna terapia, 5 dni po 1 godzinie 50 minut - 2400 zł (ambulatoryjnie, bez noclegu)
Wizyty domowe w Warszawie:
- pierwsza wizyta, 50 minut - 340 zł
- kolejne wizyty, 50 minut - 290 zł
- dłuższa terapia, 2 × 50 minut - 530 zł
Neuroneo prowadzi terapię prywatnie. Nie mamy umowy z NFZ. Pełny cennik znajdziesz tutaj.
Najczęstsze pytania
Minęło sześć lat. To nie za późno?
Sam upływ czasu nie daje odpowiedzi. Znaczenie ma to, co pacjent potrafi dziś, co się zmieniło przez lata i jaki cel chce osiągnąć. To sprawdzamy na pierwszej wizycie.
Pacjent nie chodzi i porusza się na wózku. Przyjmiecie go?
Tak. Przyjmujemy osoby chodzące, chodzące z pomocą i korzystające z wózka. Przy zapisie powiedz, jak pacjent się porusza - przygotujemy się na wizytę.
Czy rodzina może być na terapii?
Tak, jeśli jest taka potrzeba. Terapeuta pokaże, jak bezpiecznie pomagać i kiedy lepiej pozwolić pacjentowi zrobić coś samodzielnie.
Ile wizyt będzie potrzebnych?
Zależy od celu i stanu pacjenta. Ustalamy to po ocenie, a nie przez telefon. Liczy się też to, co dzieje się między wizytami.
Czy dacie gwarancję poprawy?
Nie. Nikt uczciwy takiej gwarancji nie da. Możemy powiedzieć, czy widzimy realny cel i jak chcemy do niego dojść.
Umów wizytę
Jeśli nie wiesz, czy w Twoim przypadku albo w przypadku bliskiej osoby rehabilitacja ma jeszcze sens - zadzwoń. Powiedz krótko, kiedy był udar, jak pacjent funkcjonuje dziś i co sprawia największą trudność. Pomożemy ustalić, czy warto przyjechać na konsultację i czy lepszą formą będzie gabinet, czy dom.
Neuroneo - Centrum Rehabilitacji Neurologicznej
ul. Gwiaździsta 5B, 01-651 Warszawa (Żoliborz)
Telefon: 799 279 393
Źródła
- National Clinical Guideline for Stroke, 2023: zasady rehabilitacji, jej potencjał i ustalanie celów.
- NICE NG236, 2023: Stroke rehabilitation in adults - zalecenia dotyczące rehabilitacji po udarze.
- Globas C. i wsp., 2012: Chronic stroke survivors benefit from high-intensity aerobic treadmill exercise: a randomized control trial. Badanie dotyczyło osób powyżej 60. roku życia, które potrafiły chodzić, ponad 6 miesięcy po udarze.
- Pacjent.gov.pl: Niespodziewany udar - objawy i wezwanie pomocy.