Ból u dorosłych z MPD - skąd się bierze i kiedy szukać przyczyny?

7 paź 2026

Ból odczuwa około 7 na 10 dorosłych z mózgowym porażeniem dziecięcym (MPD). Zwykle bierze się z tego, że mięśnie i stawy od lat pracują pod nierównym obciążeniem. Taki ból da się zmniejszyć. Czasem jednak ból ma inną przyczynę: złamanie, ucisk na rdzeń kręgowy albo chorobę spoza mięśni i stawów. Wtedy trzeba ją szybko znaleźć.

Wielu dorosłych z MPD słyszy, że ból „należy do choroby” i trzeba z nim żyć. Badacze piszą co innego: każdego dorosłego z MPD warto pytać o ból i go leczyć. Poniżej wyjaśniamy, skąd ból się bierze, z jakimi objawami iść do lekarza i co pomaga. [1] [2]

Jak często boli i gdzie

Międzynarodowy zespół badaczy połączył dane ponad tysiąca dorosłych z MPD z 15 badań. Ból odczuwało 70% z nich. Kobiety częściej niż mężczyźni. U osób z bólem najczęściej bolały nogi (76%). Średnio oceniano ból na 3,7 w skali od 0 do 10. [1]

Część osób boli jednak mocno. W jednym z badań prawie co czwarty dorosły z MPD opisał ból z ostatnich 4 tygodni jako silny albo bardzo silny. [3]

Przegląd badań z 2025 roku pokazał, że najczęściej bolą szyja, plecy i nogi. W dwóch badaniach, które liczyły ból trwający dłużej niż 3 miesiące, odczuwało go 3 na 4 dorosłych. [2]

Skąd bierze się ból

Uszkodzenie mózgu w MPD się nie pogłębia. Zmienia się za to ciało, które przez lata rusza się inaczej niż u osób bez MPD. Oto najczęstsze źródła bólu.

Nierówne obciążenie stawów. Gdy chodzisz na ugiętych kolanach, na palcach albo przenosisz ciężar na jedną stronę, część stawów dźwiga więcej, niż powinna. Po latach bolą kolana, biodra, stopy i kręgosłup, a chrząstka w stawach szybciej się zużywa.

Napięte mięśnie i skurcze. Wzmożone napięcie mięśni (spastyczność) ciągnie stawy w jedną stronę i męczy same mięśnie. Bolesne skurcze potrafią budzić w nocy. W jednym z badań im częstsze były skurcze i silniejsze napięcie, tym mocniej bolało. [2]

Sztywne stawy. Gdy staw od lat nie wykonuje pełnego ruchu, mięśnie wokół niego się skracają (powstaje przykurcz). W badaniu 77 dorosłych z ciężką postacią MPD biodro bolało częściej u osób z mocno napiętymi mięśniami przy kolanach, mocno napiętymi przywodzicielami, i z kończynami dolnymi ułożonymi skośnie w jedną stronę. Samo zwichnięcie biodra widoczne na zdjęciu nie wiązało się z bólem. Zmiana na zdjęciu nie musi więc boleć, a ból nie zawsze widać na zdjęciu. [2]

Przeciążone ręce i barki. Kule, pchanie wózka, podpieranie się przy wstawaniu i przesiadaniu - ręce przejmują część pracy nóg. Bolą wtedy barki, łokcie, nadgarstki i szyja. Drętwienie dłoni może oznaczać ucisk na nerw w nadgarstku.

Wiele godzin w jednej pozycji. Kto spędza dzień na wózku, często ma bóle pleców, bioder i pośladków. Liczy się to, jak ciało układa się na siedzisku i jak często zmienia się pozycję.

Mimowolne ruchy szyi. W postaci MPD z ruchami mimowolnymi (dyskinetycznej) szyja przez lata stale się skręca. Kręgi szyjne szybciej się zużywają i mogą uciskać rdzeń kręgowy. Więcej piszemy o tym niżej. [6]

Osteoporoza. Osoby, które mało chodzą, nie obciążają kości, często zapadają na osteoporozę. Ryzyko rośnie, gdy ktoś mało się rusza, źle się odżywia albo bierze niektóre leki przeciwpadaczkowe. Osłabiona kość może pęknąć przy przesiadaniu, ubieraniu albo lekkim uderzeniu. [7]

Ból spoza mięśni i stawów. Nie każdy ból ma związek z ruchem. W szwedzkim badaniu brzuch bolał prawie co piątą osobę. Częste przyczyny to zaparcia i refluks. Zęby, głowa czy bolesne miesiączki też dają ból, który łatwo wziąć za „ból od MPD”. [3]

Ból, zmęczenie i słabsza sprawność

Ból zwykle nie jest jedynym kłopotem. W badaniach osoby z silniejszym bólem były też bardziej zmęczone, gorzej spały i miały gorszy nastrój. Jedno pogarsza drugie: ból psuje sen, niewyspanie zwiększa zmęczenie, a zmęczone mięśnie szybciej bolą. [2]

Ból łączy się też z utratą sprawności. W norweskich badaniach dorośli, którym chodzenie szło gorzej niż kiedyś albo którzy przesiedli się na wózek, częściej odczuwali przewlekły ból i oceniali go jako silniejszy. Badania nie mówią, co było pierwsze. Wiemy za to, że gdy ból zniechęca do ruchu, mięśnie słabną, a słabe mięśnie gorzej chronią stawy. [5]

Dlatego bólu nie warto przeczekać ograniczając aktywność.

Kiedy od razu iść do lekarza

Większość bólu przy MPD narasta powoli i wiąże się z obciążeniem. Przy niektórych objawach nie czekaj jednak na fizjoterapeutę.

Przy poniższych objawach szukaj pilnej pomocy lekarskiej. Nagła utrata sprawności, podejrzenie złamania lub silny ból brzucha wymagają natychmiastowej oceny. Bolesną, obrzękniętą łydkę trzeba ocenić tego samego dnia; jeśli towarzyszy jej duszność lub ból w klatce piersiowej, dzwoń pod 112. [10] [11] [12] [13]

ból pojawił się po upadku lub uderzeniu, nawet drobnym, a ręka lub noga puchnie, jest ciepła, zmieniła kształt albo nie da się na niej oprzeć. U osób z MPD kości łamią się łatwiej. Amerykańskie badanie pokazało, że młodzi i w średnim wieku dorośli z MPD łamią kości przy drobnych urazach tak samo często albo częściej niż osoby po 65. roku życia bez MPD. [8]
ból szyi schodzi do rąk, a do tego drętwieją dłonie, ręce stają się niezgrabne (trudniej zapiąć guzik, kubek wypada z ręki), chód się pogarsza, częściej się przewracasz albo zmienia się kontrola nad pęcherzem. To może być ucisk na rdzeń kręgowy. Lekarze często rozpoznają go późno u osób z MPD, bo objawy mogą przypominać zwykłe skutki MPD. Osoby z mimowolnymi ruchami szyi powinny być sprawdzane pod tym kątem już po dwudziestce. [6]
nagle tracisz umiejętność, którą miałeś od lat: przestajesz chodzić, nie przesiadasz się sam, nie utrzymujesz kubka, a nie znasz powodu pogorszenia sprawności.
łydka jest spuchnięta, ciepła i bolesna, zwłaszcza po kilku dniach w łóżku albo w gipsie.
ból pojawia się razem z gorączką albo chudnięciem bez powodu lub nie daje spać i nie mija przy zmianie pozycji.
brzuch boli silnie, a do tego pojawiają się wymioty, wzdęcie albo krew w stolcu.

Kiedy umówić się na ocenę

Jeśli żaden z powyższych objawów do Ciebie nie pasuje, ale ból:

trwa dłużej niż kilka tygodni albo wraca,
pojawia się po wysiłku, a następnego dnia trudniej Ci wstać,
zmienia to, jak chodzisz, siedzisz albo się przesiadasz,
sprawia, że rezygnujesz ze spacerów, pracy czy spotkań,
budzi Cię w nocy skurczami,
zmusza Cię, by coraz częściej sięgać po leki przeciwbólowe,

to dobry moment na ocenę u fizjoterapeuty, który zna MPD. Powiedz o bólu także lekarzowi rodzinnemu. Część przyczyn, np. osteoporozę czy zaparcia, leczy lekarz.

Gdy bliski z MPD nie powie, że boli

Rzadziej zgłaszają ból te osoby, które mają trudność w porozumiewaniu się. Otoczenie może nie zauważyć bólu, szczególnie, jeśli narastał on stopniowo. [3]

Na ból mogą wskazywać:

jęk, płacz albo grymas przy konkretnym ruchu,
większe napięcie ciała niż zwykle,
niechęć do siadania na wózku, kąpieli lub przebierania,
gorszy sen i mniejszy apetyt,
rozdrażnienie, wycofanie, nagła zmiana zachowania,
dotykanie albo osłanianie jednego miejsca.

Zapisuj, kiedy i przy czym pojawiają się takie zachowania. Taki zapis pomoże lekarzowi i terapeucie szybciej znaleźć przyczynę.

Wiele osób z MPD umie samo wskazać ból na prostej skali z buźkami, na rysunku ciała albo przez urządzenie do komunikacji. Badania potwierdzają, że takie skale działają także u dorosłych z MPD z trudnościami komunikacyjnymi. Zapytaj, zanim zaczniesz zgadywać. [2]

Co pomaga na ból

Najlepszy wynik daje ruch. W holenderskim badaniu 57 młodych osób ze spastyczną postacią MPD przez pół roku ćwiczyło kondycję i siłę. Doradca pomagał im też więcej ruszać się na co dzień i znaleźć sport dla siebie. Pół roku po końcu programu ból nadal był mniejszy niż u osób nie uczestniczącym w programie. Osoby bardziej aktywne odczuwały też mniejsze zmęczenie niż pozostali. [9]

Co z tego wynika dla Ciebie:

Nie przestawaj się ruszać. Odpoczynek pomaga na chwilę, ale długi bezruch osłabia mięśnie i kości.
Szukaj przyczyny w tym, jak się ruszasz. Gdy boli kolano, sprawdź też, jak stawiasz stopę i jak wstajesz z krzesła, nie tylko samo kolano.
Zmieniaj pozycję. Przy długim siedzeniu planuj przerwy i zmiany ułożenia ciała.
Sprawdź sprzęt. Kule, ortezy, buty i wózek dobrane lata temu mogą dziś przeciążać inne miejsca.
Rozkładaj wysiłek. Lepiej robić coś po trochu przez cały dzień niż wszystko naraz.

Jak pracujemy w Neuroneo

W Neuroneo na warszawskim Żoliborzu prowadzimy rehabilitację dorosłych z MPD. Przyjmujemy osoby chodzące samodzielnie, z kulami i na wózku.

Przy bólu interesuje nas nie tylko miejsce, które boli, ale też to, co je przeciąża. Patrzymy, jak wstajesz, siadasz, chodzisz, przesiadasz się i sięgasz po rzeczy. Szukamy ruchu, który obciąża bolące miejsce, i uczymy łatwiejszego sposobu na tę samą czynność. Sprawdzamy, czy zmiana działa także w domu i w pracy, nie tylko w gabinecie.

Jeśli w trakcie oceny zobaczymy objawy, które wymagają badań lekarskich, powiemy Ci o tym wprost.

Jak to wygląda krok po kroku:

Telefon - krótko opowiadasz, co Cię boli i od kiedy, a my dobieramy termin.
Konsultacja - 320 zł - wywiad, 50 minut oceny i pisemny plan terapii.
Terapia - stałe wizyty (50 minut - 240 zł) albo pięciodniowy turnus (5 × 1 godz. 50 min - 2400 zł).

Na turnusy przyjeżdżają do nas osoby z całej Polski i z zagranicy. Jeśli trudno Ci dojechać, sprawdź rehabilitację dorosłych z MPD w domu. Pełne ceny znajdziesz w cenniku.

Na pierwszą wizytę zabierz wózek, kule lub ortezy, których używasz na co dzień, oraz wyniki badań, jeśli je masz. Zapisz wcześniej, gdzie i kiedy boli. Więcej podpowiedzi znajdziesz w artykule Jak przygotować się do pierwszej wizyty u fizjoterapeuty neurologicznego?

Zadzwoń: 799 279 393 i powiedz, co Cię boli i od kiedy. Razem sprawdzimy, jak możemy pomóc.

Najczęstsze pytania

Czy ból przy MPD jest normalny?

Jest częsty, ale nie trzeba go znosić. Ból zwykle ma konkretną przyczynę, a na wiele z nich można wpłynąć.

Skoro boli coraz bardziej, czy MPD postępuje?

Nie. Uszkodzenie mózgu w MPD się nie pogłębia. Zmieniają się stawy, mięśnie i kości, które przez lata pracują inaczej. Nowy albo inny niż zwykle ból zawsze warto sprawdzić.

Czy ćwiczenia nie nasilą bólu?

Źle dobrane mogą. Dlatego zaczynamy od oceny i dobieramy wysiłek do Ciebie. Jeśli po ćwiczeniach ból rośnie i nie mija do następnego dnia, powiedz o tym terapeucie.

Do jakiego lekarza iść z bólem przy MPD?

Zacznij od lekarza rodzinnego. W zależności od przyczyny skieruje Cię do ortopedy, neurologa albo fizjoterapeuty. Przy objawach z listy „Kiedy od razu iść do lekarza” nie zwlekaj.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje badania lekarskiego ani konsultacji. Jeśli ból pojawił się nagle albo szybko narasta, skontaktuj się z lekarzem.